Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (ESOGÜ), enoki mantarı yetiştiriciliği üzerine yeni deneme çalışmaları gerçekleştiriyor.
Enoki mantarı, başta Çin, Japonya ve Kore olmak üzere Uzakdoğu ülkelerinde, bunun yanı sıra Avrupa ve Kuzey Amerika’da da yetiştirilmektedir. Türkiye’de doğada bulunmasına rağmen yeterince tanınmayan ve ticari üretimi henüz yapılmayan enoki mantarı ile ilgili araştırmalar henüz yeni bir aşamadadır. Diğer kültür mantarlarında olduğu gibi, enoki mantarı da potansiyel sağlık yararları nedeniyle büyük bir talep görmektedir. Bu mantar, triterpenoidler, polisakkaritler, antienflamatuar ve antioksidan özellikler gibi çeşitli biyoaktif bileşenler içermektedir. Mantarlar, yüksek protein, karbonhidrat, vitamin, mineral, antioksidan ve zengin lif içeriği gibi nitelikleri sayesinde gıda sektöründe ve tıbbi uygulamalarda önemli bir yere sahiptir. Ayrıca, sentetik ve organik bileşenleri parçalayabilme yetenekleri nedeniyle biyoteknoloji alanında da ilgi gören organizmalardır.
“Sürdürülebilir tarımda ön plana çıkıyor”
Enoki mantarı, ince ve uzun beyaz sapları ile grup halinde yetişmektedir. Bu mantar, istiridye mantarı ve tıbbi olarak kullanılan ganoderma mantarı gibi parçalanmamış ölü dokular üzerinde beslenmektedir. Tarımsal atıklarla beslenmesi sebebiyle sıfır atık ve sürdürülebilir tarım açısından öne çıkmaktadır. Çevre kirliliğine yol açan tarımsal atıkların kültür mantarı kompostunda kullanılması, bu mantara duyulan ilgiyi artırmaktadır. Tarımsal atıklardan oldukça değerli gıda üretimi gerçekleştirilebilmektedir.
Mantar yetiştirme ortamları, yani substratlar, mantarların büyüme ve gelişiminde biyolojik üretim etkinliğini ve kalitesini önemli ölçüde etkilemektedir. Substratlar, selüloz, hemiselüloz ve lignin gibi lignoselülozik kalıntılar içermektedir. Enoki mantarının lignoselülozik polimerleri ayrıştırma konusundaki enzimatik yeteneği, verimli substrat kullanımı ve başarılı yetiştiricilik için büyük bir öneme sahiptir. Uygun bir formülasyon sağlamak için substratlar çeşitli materyallerle zenginleştirilebilmektedir.
ESOGÜ Ziraat Fakültesi bünyesindeki mantarhanede, çeşitli mantar türlerinin yetiştiriciliği üzerine araştırmalar sürdürülmektedir. Bir yüksek lisans tez projesi çerçevesinde enoki mantarı üzerine yapılan araştırmalarda, farklı yetiştirme ortamları deneyerek en iyi verim ve kalitenin elde edileceği ortamlar belirlenmektedir. Yetiştirme süreci birkaç aşamadan oluşmaktadır. İlk olarak, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü’nden temin edilen tohumluk misaller, pamuk, talaş, kepek ve gıda atıkları gibi materyallerle çeşitli formülasyonlarda substratlar oluşturulmaktadır. Bulunan substratlar, zararlı mikroorganizmalardan arındırmak amacıyla sterilizasyon işlemlerine tabi tutulmakta ve ardından misel ekimi yapılmaktadır. 20-25 günlük kuluçka sürecinin ardından yaklaşık 7-8 derece sıcaklıkta 8-10 gün bekletilmektedir. Ardından üretim odasına geçiş yapılmakta ve hasat süreci üç haftayı bulabilmektedir; birer kilogramlık torbalardan 200-250 gramlık verim elde edilmektedir.
“Bölgesel bitkisel atıklar değerlendiriliyor”
ESOGÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Nuray Çömlekçioğlu, kültür mantarlarının saprofit olarak beslenmekte olduğunu ve temel besin maddelerinin odun, yani selüloz olduğunu ifade etti. Farklı bitkisel atık karışımları hazırlayarak en uygun ve bölgesel bitkisel atıkların kullanımını sağlamak amacıyla çalışmalar yaptıklarını belirten Çömlekçioğlu, “Araştırmalarımız ile hem yerel atıkları değerlendirip daha ekonomik bir üretim yapmayı, hem de çalışılan mantar türünde en yüksek verim ve kalitenin elde edilebileceği yetiştirme ortamlarını belirlemeyi hedefliyoruz” dedi.
ESOGÜ Ziraat Fakültesi Mantarhanesi, 2021 yılında Bölgesel Araştırma Projeleri (BAP) kapsamında Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü ile ortak bir proje ile kurulmuştur. Dört senede bir araştırma projeleri ve üç yüksek lisans tez projesi tamamlanmıştır. Mantarhanede hem tıbbi mantarların hem de kültür mantarlarının farklı yetiştirme ortamlarının kalitesi ve verimi üzerine etkileri araştırılmaktadır. – ESKİŞEHİR
