Son yıllarda, dünya genelinde başkent taşıma kararı alan ülkelerin sayısı hızla artıyor. Geleneksel olarak siyasi ve idari sebeplerle alınan bu kararlar, günümüzde nüfus artışı, çevresel sorunlar ve ekonomik gereklilikler gibi daha karmaşık gerekçelere dayanıyor.
İran da bu değişim sürecine katılan son ülkelerden biri oldu. Hükümet Sözcüsü Fatma Muhacerani, Tahran’ın hızlı artan nüfusu ve altyapı sorunları nedeniyle yeni bir başkent inşa edileceğini ve bu şehrin ülkenin güneyindeki Mekran bölgesinde olacağını açıkladı. İran’ın bu kararı, dünyada başkentini taşıyan diğer ülkelerin gerekçelerine paralel bir tablo sunuyor.
Başka ülkeler arasında Mısır, Endonezya ve Güney Kore gibi devletler de bulunmaktadır. Bu ülkeler, başkentlerini taşıma kararı alarak nüfus baskısını hafifletmek, doğal afetlerden korunmak ya da ekonomik faaliyetleri daha dengeli dağıtmak amacıyla harekete geçtiler. Geçmişte de Brezilya, Pakistan, Kazakistan, Myanmar ve Malavi gibi ülkeler, çeşitli sebeplerle yeni başkentler inşa ederek bu tarihi değişimlere öncülük etti.
Mısır’ın başkenti Kahire, dünyanın en kalabalık şehirlerinden biri olarak biliniyor. Yıl 2050’ye gelindiğinde, bu megakentin nüfusunun 40 milyonu bulması bekleniyor. Her yıl milyonlarca insanın yaşadığı bu metropolde trafik sıkışıklığı ve nüfus artışı adeta iç içe geçmiş durumda. Bununla birlikte, Mısır hükümeti bu sorunlara çare bulmak için 2015 yılında yeni bir başkent inşa etmeye başladı.
Bu yeni şehir, “Yeni İdari Başkent” adıyla anılacak ve hükümet binaları, büyükelçilikler ile finansal kurumları barındırmak üzere tasarlanıyor. Kahire’nin yükünü hafifletmeyi amaçlayan bu hamle, ülkenin ekonomik yaşamını yeniden şekillendirecek gibi görünüyor.
Bir diğer örnek ise Endonezya’nın başkenti Jakarta. Ülkenin en büyük şehri olan Jakarta, 30 milyondan fazla insanı barındırmakta. Ancak şehir, doğal felaketlerle başa çıkmakta zorlanıyor. Sel baskınları ve iklim değişikliğinin etkisiyle şehir, gelecekte deniz seviyesinin altına düşme riskiyle karşı karşıya kalmış durumda. Bu sebeplerden ötürü, Endonezya hükümeti başkentini Borneo Adası’ndaki Nusantara şehrine taşımaya karar verdi. 2019 yılında başlayan planlama süreci pandemi nedeniyle gecikmiş olsa da, yakında tamamlanması bekleniyor.
Güney Kore de benzer bir durumda. 2003 yılında başlatılan Sejong’a taşınma süreci, 2007’de fiilen başladı. Hükümet binalarının büyük kısmı Sejong’a taşınırken, sadece Cumhurbaşkanlığı ve Ulusal Meclis hala Seul’da kalıyor. Başkent Seul’un aşırı nüfus artışı ve kuzeydeki Kore sınırına olan yakınlığı, bu taşınma sürecinin başlıca sebepleri arasında yer alıyor.
Montserrat ve Ekvator Ginesi gibi ülkeler de başkentlerini taşıyarak ciddi zorluklarla karşılaştı. Montserrat’ın eski başkenti Plymouth, 1995’teki volkanik patlamalar nedeniyle terk edilmek zorunda kaldı. Plymouth, bugün bir “hayalet şehir” haline geldi fakat hala resmi başkent olma unvanını koruyor. Diğer yandan, yeni başkent Brades olarak kabul ediliyor. Ekvator Ginesi, Malabo’yu terk ederek yeni başkenti Ciudad de la Paz’ı inşa etmekte. Ancak bu yeni şehir de henüz tamamen yaşanabilir olmadı.
Tarih boyunca başkent değişiklikleri, ço
