Suriye’de Yeni Dönem: Şam Yönetiminden Kürtlere “Tam Eşitlik” İlkesiyle Vatandaşlık Hamlesi
Suriye hükümeti, ülkenin on yıllardır süregelen en karmaşık demografik ve hukuki krizlerinden biri olan “kimliksiz Kürtler” meselesinde tarihi bir adım attı. Suriye İçişleri Bakanlığı, yayımladığı resmi talimatla, vatandaşlığı bulunmayan Kürtlere Suriye kimliği verilmesi sürecini başlattı. Kararnamede yer alan “Hak ve yükümlülüklerde tam eşitlik” ifadesi, Şam yönetiminin toplumsal entegrasyon konusundaki yeni stratejisinin en somut göstergesi olarak yorumlanıyor.
HUKUKİ STATÜDE DEVRİM: “TAM EŞİTLİK” VURGUSU
Suriye İçişleri Bakanlığı tarafından valiliklere ve ilgili nüfus müdürlüklerine gönderilen talimat, ülkedeki hukuk sistemi açısından bir dönüm noktası niteliği taşıyor. Resmi açıklamada, vatandaşlığa kabul edilecek kişilerin statüsü net bir dille tanımlandı. Bakanlık, sürecin “Hak ve yükümlülükler bakımından tam eşitlik esasına göre” yürütüleceğini garanti etti.
Bu ifade, verilecek kimliklerin “geçici” veya “sınırlı” bir statü taşımayacağı anlamına geliyor. Yeni vatandaşlar, mevcut Suriye vatandaşlarının sahip olduğu seçme ve seçilme hakkı, mülk edinme, pasaport alma, devlet memuru olma gibi tüm anayasal haklara sahip olacak. Ancak “yükümlülükler” vurgusu, bu kişilerin vergi ve askerlik gibi vatandaşlık görevlerine de tabi olacağını gösteriyor. Bu durum, devletin Kürt nüfusu sadece “hak sahibi” olarak değil, sistemin “sorumlu” bir parçası olarak gördüğünü ortaya koyuyor.
TARİHSEL ARKA PLAN: 1962 SAYIMI VE “ECNEBİLER”
Bu kararın önemini anlamak için meselenin tarihsel köklerine bakmak gerekiyor. Sorunun temeli, 1962 yılında Haseke vilayetinde yapılan ve tartışmalara neden olan olağanüstü nüfus sayımına dayanıyor. O dönemde, on binlerce Kürt, çeşitli bürokratik gerekçelerle nüfus kütüklerine kaydedilmemiş ve bir gecede “vatansız” durumuna düşmüştü.
Suriye bürokrasisinde bu kişiler iki kategoriye ayrılıyordu:
Ecnebiler (Yabancılar): Kendilerine özel kırmızı bir kimlik verilen ancak vatandaşlık haklarından yararlanamayanlar.
Mektumlar (Kaydedilmemişler): Hiçbir resmi kaydı bulunmayan, devlet nezdinde “yok” hükmünde olanlar.
Yıllarca eğitim, sağlık, seyahat ve resmi evlilik gibi en temel insani haklardan mahrum kalan bu kitle için yeni kararname, yarım asırlık bir mağduriyetin sona ermesi anlamına geliyor.
STRATEJİK HEDEF: TOPLUMSAL UYUM VE ENTEGRASYON
İçişleri Bakanlığı’nın açıklamasında dikkat çeken en önemli detaylardan biri de kararın gerekçesi oldu. Bakanlık, bu adımın “ülke içindeki toplumsal uyum ve entegrasyonu güçlendirmek” amacıyla atıldığını vurguladı. Suriye’de 2011 yılında başlayan iç savaşın ardından parçalanan toplumsal dokuyu onarmayı hedefleyen Şam yönetimi, bu hamle ile “kapsayıcılık” mesajı veriyor.
Uzmanlar, bu kararı Şam’ın merkezi otoriteyi yeniden tesis etme çabasının bir parçası olarak değerlendiriyor. Devlet, uzun süredir yasal sistemin dışında kalan büyük bir nüfus grubunu kayıt altına alarak hem demografik kontrolü sağlamayı hem de bu kitleyi devlet aygıtına entegre etmeyi amaçlıyor. “Toplumsal uyum” vurgusu, etnik ayrımların ötesinde, vatandaşlık bağıyla güçlendirilmiş bir ulus devlet yapısının yeniden inşası olarak okunuyor.
BÖLGESEL DENKLEMLER VE GELECEK BEKLENTİSİ
Kararın zamanlaması da en az içeriği kadar dikkat çekici. Suriye’nin kuzey ve doğusundaki fiili durumlar ve bölgesel gelişmeler göz önüne alındığında, Şam’ın bu hamlesi Kürt nüfusu kazanmaya yönelik stratejik bir manevra olarak görülüyor. Vatandaşlık hakkının verilmesi, Kürtlerin merkezi hükümetle olan bağlarını güçlendirebilir ve ülkenin toprak bütünlüğü çerçevesinde yeni bir diyalog zemini yaratabilir.
Bakanlık açıklamasında ayrıca, bu düzenlemenin vatandaşlık hakları açısından adaletin sağlanmasına katkı sunmasının beklendiği ifade edildi. Yasal statüye kavuşacak olan binlerce genç, artık üniversite eğitimi alabilecek, yasal yollardan çalışabilecek ve seyahat edebilecek. Bu durumun, özellikle genç nüfus arasındaki umutsuzluğu azaltması ve toplumsal barışa katkı sağlaması hedefleniyor.
Sonuç olarak Suriye, “eşit vatandaşlık” ilkesiyle attığı bu adımla, iç savaşın yaralarını sarmak ve toplumsal barışı hukuk yoluyla tesis etmek adına önemli bir sınav veriyor. Sürecin sahadaki uygulaması ve bürokratik hızı, bu tarihi kararın başarısını belirleyecek en önemli faktör olacak.
