José Alberto Mujica Cordano, yani herkesin bilinen adıyla “Pepe” Mujica, 13 Mayıs 2025 tarihinde, 89 yaşında hayatını kaybetti.
Sıradışı Bir Lider: Mütevazı Yaşam Tarzı
Uruguay’ı 2010-2015 yılları arasında yöneten eski gerilla, mütevazı yaşam tarzı nedeniyle “dünyanın en yoksul başkanı” unvanını almıştı. Devlet başkanı olarak sade yaşam tarzı, tüketim çılgınlığına yönelik eleştirileri ve desteklediği sosyal reformlar (özellikle Uruguay’ın esrarın eğlence amaçlı kullanımını yasallaştıran ilk ülke olması gibi) sayesinde Latin Amerika’da ve ötesinde tanınmış bir siyasi figür olmuştu.Sadece 3,4 milyon nüfuslu Uruguay’ın bir devlet başkanı için alışılmadık bir küresel popülarite kazanmıştı. Mujica’nın mirası ise bazı tartışmalara yol açmıştı.
Aslen siyasi sınıfın dışında biri olarak görülse de, durum böyle değildi. Yoğun siyasetin yanı sıra, kitaplara ve toprağı işlemeye olan tutkusunun, kendisini Montevideo‘da orta sınıf bir evde yetiştiren annesi tarafından** aktarıldığını** söylemişti.
Gençliğinde, Uruguay’ın geleneksel siyasi güçlerinden biri olan ve merkez sağ muhalefet haline gelen Ulusal Parti’nin üyesiydi. 1960’larda saldırılar, adam kaçırmalar ve infazlar gerçekleştiren solcu şehir gerillası Tupamarolar Ulusal Kurtuluş Hareketi‘nin (MLN-T) kurucularına yardım etti ama hiçbir cinayet işlemediğini ifade ederdi.
Küba devriminden ve enternasyonel sosyalizmden etkilenen MLN-T, solcuların otoriterlik eleştirilerine rağmen, gizli bir direniş kampanyası başlattı. Bu süreçte Mujica dört kez yakalandı. 1970 yılında, altı kez vuruldu ve neredeyse öldü.
Cezaevi Günleri ve Kaçışlar
Cezaevinden iki kez kaçtı. En önemlisi, ülke tarihinin en büyük firarlarından biri: 105 diğer MLN-T mahkumuyla birlikte kazdıkları tünelden kaçtılar. 1973 yılında Uruguay ordusu bir darbe yaptığında, gerillaların saldırılarını sürdürmeleri halinde ölümle tehdit edilen “dokuz rehine” grubuna onu da dahil ettiler.
1970’ler ve 1980’lerde hapishanede geçirdiği 14 yıl boyunca işkence gördü ve bu sürenin büyük kısmını tecrit altında geçirdi. Hapishane yıllarında deliliğe şahitlik ettiğini, sanrılar gördüğünü ve karıncalarla konuştuğunu anlatırdı. En mutlu günü ise, özgürlüğüne kavuştuğu andı:
“Başkan olmak bunun yanında önemsizdi.”
Siyasi Hayat ve Devlet Başkanlığı
Serbest bırakıldıktan sonra, Temsilciler Meclisi ve Senato‘da milletvekili olarak görev yaptı. 2005‘te, Uruguay’ın solcu koalisyonu Frente Amplio‘nun ilk hükümetinde bakan oldu ve 2010‘da Uruguay Devlet Başkanı seçildi.
O sırada 74 yaşında olan Mujica, dönemin küresel liderleri arasında pek tanınmıyordu. Ancak seçim başarısı, Latin Amerika solu için büyük bir dönüm noktası sayıldı. O, Lula da Silva (Brezilya) ve Hugo Chávez (Venezuela) gibi liderlerle aynı dönemde devlet başkanı oldu.
Pragmatizm ve Sosyal Yasalar
Siyasi yorumculara göre, Mujica ülkesini kendi tarzında yönetti, pragmatizm ve cüretkarlık sergiledi. Yönetimi sırasında:
- Yıllık %5,4 büyüme oranı yakaladı,
- Yoksulluk azaldı,
- İşsizlik düşük seviyede kaldı.
Ayrıca, kürtajın yasallaştırılması, eşcinsel evlilik ve esrarın devlet kontrolü gibi sosyal yasalar ile dünya çapında dikkat çekti.
Mujica görevdeyken, başkanlık konutunı reddetti ve Montevideo‘daki kentsel mahallelerdeki mütevazı evinde, eşi Lucía Topolansky ile yaşadı. Rahat giyinmesi, eski model Volkswagen Beetle kullanması ve maaşını çoğu zaman sosyal yardımlarda kullanması, medyada onu “dünyanın en fakir başkanı” olarak tanıttı.
Ancak, her zaman bu unvanı reddetti. 2012 yılında bir söyleşide şunu söylemişti:
“Benim en fakir başkan olduğumu söylüyorlar. Hayır, değilim… Yoksullar daha fazlasını isteyenlerdir, çünkü sonsuz bir yarış içindedirler.”Kemerlere sıkışmadan, kamu harcamalarını artırıp, mali açığı genişletti. Eğitimdeki sorunları da yine de çözemediyse de, yolsuzluk iddialarından uzak durmayı başardı.
Son dönemlerde, popülaritesi yüksek olan Mujica, %70‘lere yaklaşan destek oranıyla senatör olarak görev yaptı. Başkanlıktan ayrıldıktan sonra da, dünyayı gezerek vakit geçirdi.
“Peki dünyanın dikkatini çeken şey nedir? Çok az şeyle, basit bir evle yaşamam mı? Eski bir arabayla dolaşmam mı? O zaman bu dünya çılgın, çünkü normal olana şaşırıyor.”
2020 yılında sağlığıyla ilgili kanser teşhisi koyulan Mujica, yaşlılığı ve hastalıklarına rağmen, ölümün kaçınılmaz olduğunu doğallıkla kabullendi:
“İnsan ölümün kaçınılmaz olduğunu biliyor. Ve belki de bu hayatın tuzu gibidir.”Kasım 2025‘te, Mujica’nın siyasi varisi Yamandú Orsi kasım ayında Uruguay Devlet Başkanı olarak seçildi. Mujica, siyasi kariyeri boyunca açık sözlü, mütevazı ve insancıl liderliği ile Uruguay’da ve Latin Amerika’da iz bıraktı.
https://www.youtube.com/shorts/CvJj57Zxe1Y
