Türkiye‘de yıllık ücretli izin hakkı, hem Anayasa hem de İş Kanunu tarafından koruma altına alınmış durumda. Ancak, pek çok çalışan bu hakkın nasıl kullanılacağı ve ne zaman talep edileceği konusunda yeterli bilgiye sahip değil. Uzmanlar, “5 yıl kuralı”nın göz ardı edilmesinin ciddi kayıplara yol açabileceği konusunda işçileri dikkate almaya davet ediyor.
İŞTEN AYRILMADAN PARA TALEP EDİLEMEZ
Yasal düzenlemelere göre çalışanlar, bir yıllık hizmet süresinin tamamlanması ile yıllık ücretli izin hakkını elde ediyor. Ancak, bu iznin karşılığı olan ücret yalnızca işten ayrılma durumunda ödenebiliyor. Diğer bir deyişle, işveren, çalışmaya devam eden işçiye “rızaya dayalı” olarak bile izin ücreti ödemez. Bu durum, aralarında yapılan özel anlaşmalarla da aşılamıyor. Yani işveren, “İzne çıkma parasını vereyim” diyemez, işçi de “Ben izne çıkmayayım parasını alayım” talebinde bulunamaz. Böyle taleplerin hukuken geçerliliği yoktur.
5 YIL İÇİNDE TALEP ETMEYEN HAKKINI KAYBEDİYOR
Çalışanlar işten ayrıldıklarında, kullanmadıkları izinlerin ücretini alma hakkına sahiptir. Ancak bu hakkın da belirli bir zaman aşımı süresi bulunmaktadır. İşten ayrıldıktan sonra 5 yıl içinde talep edilmeyen izin ücretleri için yasal hak kalkmış olur. Bu nedenle çalışanların, bu süreyi dikkatle takip etmeleri son derece önemlidir.
İZİN KULLANDIRILDIYSA İŞVEREN BELGELEMEK ZORUNDA
İşveren, çalışanın yıllık iznini kullandığını yazılı belgelerle kanıtlamakla yükümlüdür. Aksi halde, çalışan “iznimi kullanmadım” dediğinde mahkemeler bu beyanı dikkate alabilir. İşverenlerin, imzalı izin belgelerini saklaması yasal bir zorunluluk halindedir.
İZİN PARASI NASIL HESAPLANIYOR?
Kullanılmayan izinlerin ücretleri, çalışanın işten ayrılmadan önceki son brüt maaşı üzerinden hesaplanmaktadır. Hesaplamada SGK ve işsizlik primi kesintileri ile birlikte gelir ve damga vergileri düşülerek net ödeme belirlenmektedir.
ÇALIŞMA SÜRESİNE GÖRE İZİN HAKLARI
Hizmet süresine bağlı olarak yıllık izin günleri şu şekildedir:
1-5 yıl arası çalışanlara: En az 14 gün
5-15 yıl arası çalışanlara: En az 20 gün
15 yıl ve üzeri çalışanlara: En az 26 gün
18 yaş altı ve 50 yaş üstü çalışanlara: Her durumda en az 20 gün
İşveren, bu sürelerin üzerine çıkma hakkına sahiptir, ancak altına düşemez.
DİĞER İZİNLER YILLIKTAN DÜŞEMEZ
Hastalık, ücretsiz izin veya sosyal nedenlerle verilen izinler, yıllık izin hakkından düşülemez. Yıllık izin süresi, kanunen tek parça halinde kullandırılmalıdır. Parçalı kullanım, işçi ve işverenin ortak onayı ile, en az 10 günlük bloklar halinde yapılabilir.
